Sinema

Halit Refiğ kimdir?


Türk sinema yönetmeni ve sinema yazarı, Ulusal Sinema akımının öncüsü.

5 Mart 1934 tarihinde İzmir’de doğdu. Şişli Terakki Lisesi’ni bitirdikten sonra Robert Kolej’de mühendislik okudu ancak ailesinin karşı durmasına rağmen sinema aşkı nedeniyle okulu yarım bıraktı. Askerliğini Kore’de yedek subay olarak tamamladı.

Sinema aşkı, okulu bırakmasının yanı sıra, babasının mirasını da reddetme derecesine gelecek kadar büyüktü.

Kore’de askerlik yaptığı dönemde amatör olarak 8 mm belgesel filmler çekti ve 1956 yılında sinema eleştirileri yazmaya başladı. Sinema eleştirileri yazdığı yerler arasında Nijat Özön’le birlikte yayınladıkları Sinema ve Kim dergileri, haftalık siyasi dergi Akis ve daha sonra Yeni Sabah, Akşam ve Milliyet gazeteleri yer aldı.

35 milimetreye geçiş

 

İlk sinema filmi deneyimi Atıf Yılmaz’ın 1958 tarihli “Yaşamak Hakkımdır” filminde yönetmen asistanlığı ile gerçekleşti.

1960 yılında ilk filmini çekti: Yasak Aşk. Ardından "Şehirdeki Yabancı", "Gurbet Kuşları", "Haremde Dört Kadın", "Bir Türk’e Gönül Verdim" geldi.

Sinema hayatının ilk yıllarında çektiği filmlerle sinema konusundaki ustalığını kanıtladı.
Bu filmler ona, Moskova, Yeni Delhi ve Sorrento film festivallerinde çeşitli ödüller kazandırdı. 1964 yılındaki Gurbet Kuşları filmi ile Altın Portakal Film Festivali’nde “En İyi Yönetmen Ödülü’nü aldı.

1971 yılında “Ulusal Sinema” adına temel kaynak olarak gösterilen “Ulusal Sinema Kavgası”nı yazdı.

1974 yılında Türkiye’de İDGSA Film Arşivi tarafından başlatılan eğitim çalışmalarına katıldı, sinema kurslarında eğitim verdi. Daha sonra İDGSA Sinema Televizyon Enstitüsü adını alan kurumda 1975 yılından itibaren öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı.

TV dizilerinin öncüsü

 

1970’li yılların başından itibaren TV dizilerine yöneldi. O dönem TRT Danışma Kurulu’nda yer alıyordu. 1975’te TRT için Halid Ziya Uşaklıgil’in aynı adlı romanından uyarladığı “Aşk-ı Memnu” dizisini çekti ve bu sayede TV dizilerinin de öncülüğünü yapmış oldu.

1976 yılında ABD Wisconsin Üniversitesi’nde, 1984’te de Ohio Denison Üniversitesi’nde eğitim çalışmalarına katıldı. Öğrencileri ile birlikte “The Intercessors” ve “In the Wilderness” filmlerini çekti.

Türk sinema tarihine geçen film: Yorgun Savaşçı

 

Yapımına 1980 öncesi başlanan ve büyük zorluklarla ancak 1981 yılında tamamlanabilen "Yorgun Savaşçı" filmi, Türk sinema tarihine yakılan ilk film olarak geçti. Film, Kemal Tahir’in aynı adlı romanından uyarlanmış ve dönemin Türk Silahlı Kuvvetleri ve TRT yönetimi tarafından destek görmüştü ancak 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında filmin sakıncalı olduğuna karar verildi. Film 1983 yılında yakıldı ve tek bir kopyası “suç delili” olarak saklandı.

Ardından düşünsel yanı ağır basan ve olgunluk dönemi olarak adlandırılan filmler yapmaya başladı. "Teyzem", "Hanım", "Karılar Koğuşu", "İki Yabancı", "Köpekler Adası" gibi filmleriyle hem ulusal hem de uluslararası başarılara imza attı.

Sinemaya adanmış bir hayat

 

Hayatını sinemaya adayan ve yaşamı boyunca sinemanın bir “halk sanatı” olduğunu savunan Halit Refiğ, 11 Ekim 2009 yılında kansere yenik düştü. Safra kanalında tümör teşhisi ile 28 Ağustos 2009’dan beri hastanede yatan Refiğ, safra kesesi kanserinden dolayı tedavi gördüğü hastanede hayata gözlerini yumdu.

Hayattaki en büyük korkusu anestezi ve bilgi birikiminin hafızasından silinmesi oldu. Bu nedenle yıllarca safra kesesi ameliyatından kaçan Refiğ, geride onlarca film, senaryo ve belgesel bıraktı.

1997 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Senatosu tarafından "onursal profesörlük" unvanı verilen Halit Refiğ’in yaşamı ve filmleri üzerine detaylı söyleşilerin yer aldığı “Düşlerden Düşüncelere” adlı İbrahim Türk imzalı kitap Kabalcı Yayınları etiketi ile 2001 yılında çıktı.