Sanat > Edebiyat

Halide Edip Adıvar kimdir?


1882 İstanbul doğumlu romancı ve siyasetçi.

1901 yılında Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nden mezun oldu. Fransızca edebiyat çalışmalarına Rıza Tevfik ile başladı. Matematik konusuna eşi Salih Zeki ile birlikte eğildi.

Tanin’de çıkan ilk ilerici yazılarını izleyen dönemde 31 Mart Ayaklanması ile başlayan baskılara dayanamayarak Mısır’a kaçtı. İsyanın bastırılmasının ardından tekrar ülkeye döndü.

Kadınların özgürlüğünü ve sosyal yaşamdaki yerini sağlamlaştırmayı amaçlayan Teâli-i Nisvan Cemiyeti’ni kurdu.

1919’da, sonradan ağır eleştirilere uğramasına neden olacak Wilson Prensipleri Cemiyeti’nin kuruluşunda yer aldı. Ancak Yunan işgali sonrasında üslubunu sertleştirdi.

 

Sultanahmet Meydanı'nda geniş kitlelerce takip edilen konuşmasında işgalleri protesto etti. "Milletler dostumuz, hükümetler düşmanımızdır" sözü ile hafızalarda yer etti.

 

Hükümet karşıtı bu söylemi nedeniyle kovuşturmaya uğradı ve işgal sonrası İngilizler tarafından idama mahkum edilmesinin ardından Anadolu’daki Kurtuluş Hareketi’ne katıldı.

İkinci eşi Adnan Adıvar ile sürdürdüğü Mili Mücadele yıllarında üstçavuş rütbesine kadar yükseldi. Cumhuriyet'in ilanından sonra siyasi nedenlerle Halk Fırkası’ndan ayrılarak Fransa, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşadı.

1939-1950 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde çalışmalarını sürdürdü. Demokrat Parti’den milletvekili olmasıyla bu görevine ara verdi.

Adıvar 9 Ocak 1964’te hayata gözlerini yumdu.

Türk Edebiyatı'ndaki yeri
 

Kadını önde tutan ilk yapıtları ile edebiyat dünyasında yer edindi. Seviye Talip (1910), Harap Mabetler (1911), Handan (1912) ve Son Eseri‘nde (1913) Batılı standartlara erişmiş kadın kahramanlar üzerine eğildi.

Dağa Çıkan Kurt (1922) adlı eserini ise I. Dünya Savaşı’nı ve etkilerini anlattığı öykülerden oluşturdu.

Adıvar’ın anlatımı politik düşünceleriyle sürekli olarak yoğruldu. Türkçülük ideolojisinin etkisinde iken yazdığı Yeni Turan’da (1912) ütopik bir kurgulamayı tercih etti.

Kurtuluş Savaşı yıllarını gözlemleyerek yazdığı eserler ise Ateşten Gömlek (1923) ve Vurun Kahpeye’dir (1923).

Birçok farklı kesimi bir arada anlattığı Sinekli Bakkal (1936) Halide Edip romancılığının en üst noktasını ifade eder. Saray, aydınlar ve halk arasındaki ilişkiler çarpıcı bir dille hikayelenmiştir.

Türk romanı denince akla gelen ilk isimlerden olan Halide Edip Adıvar’ın diğer romanları:

  • Heyula (1909)
  • Raik’in Annesi (1909)
  • Mev’ud Hüküm (1918)
  • Kalb Ağrısı (1924)
  • Zeyno’nun Oğlu (1928)
  • Yolpalas Cinayeti (1937)
  • Tatarcık (1939)
  • Sonsuz Panayır (1946)
  • Döner Ayna (1954)
  • Akile Hanım Sokağı (1958)
  • Kerim Usta’nın Oğlu (1958)
  • Sevda Sokağı Komedyası (1959)
  • Çaresaz (1961)
  • Hayat Parçaları (1963)

Öyküleri:

  • İzmir’den Bursa’ya (1922)

Anıları:

  • Türk'ün Ateşle İmtihanı (1962)
  • Mor Salkımlı Ev (1963)

Oyunları:

  • Kenan Çobanları (1916)
  • Maske ve Ruh (1945)