Bütün dünyanın nükleer reaksiyondan enerji sağlanmasına karşı bakış açısını değiştiren Çernobil Nükleer Felaketi, 26 Nisan 1986’da o zamanlar Sovyetler Birliği'ne bağlı olan Ukrayna’da meydana geldi.

Çernobil Nükleer Santrali, Ukrayna’nın başkenti Kiev’in 100 kilometre kadar kuzeyinde, Pripyat kasabasının yakınlarındaki ağaçlık ve bataklık bölgede yer alıyordu.

Nükleer santralde her biri bir gigawatt elektrik üretebilen 4 reaktör bulunuyordu ve Ukrayna’da kullanılan elektriğin %10’u bu şekilde elde ediliyordu.

Çernobil Nükleer Santrali’nin yapımına 1970 yılında başlandı ve ilk reaktör 1977’de faaliyete geçti. İkincisi 1978, üçüncüsü 1981 ve dördüncüsü de 1983 yılında üretime başladı. 1986’da kaza gerçekleştiğinde iki reaktörün yapımı devam ediyordu.

Güvenlik ihmal ediliyor

25 Nisan 1986 günü, dördüncü reaktör rutin bakım için bir süreliğine kapatılacaktı. Bu kapatılma sırasında teknisyenler güç kesintisine karşı oluşabilecek sorunlara yönelik bir test uygulamaya karar verdi.

Testten kesin sonuçlar elde edebilmek için operatörler güvenlik önlemlerinin bir bölümünün kapatılmasını istediler. Ancak bu karar bir felakete sebep olacaktı.

Kiev’in enerji ihtiyacından dolayı test 9 saat ertelendi ve deneme gece saat 11 sıralarında tekrar başladı.

Saatler gece yarısını geçtiği sırada, reaktörün gücü ani bir şekilde düşmeye başladı. Teknisyenler durumu telafi etmek için ellerinden geleni yaptı ancak reaktör tamamen kontrolden çıktı.

Eğer güvenlik sistemleri açık olsaydı problem giderilebilirdi ancak test nedeniyle büyük bölümü kapatılmıştı. Sonuç olarak 26 Nisan gece yarısı saat 01.23’te reaktör patladı.

Hükümet patlamayı saklıyor

Patlamanın dünyada duyulması ise ancak 2 gün sonra gerçekleşti. Stokholm’deki Forsmark Nükleer Santrali’nin teknisyenleri kendi santrallerinin yakınlarında alışılmadık şekilde yüksek radyasyon tespit ettiler.

Avrupa’daki başka santraller de benzer şekilde yüksek radyasyon oranları tespit edince ne olduğunu öğrenebilmek için Sovyetler Birliği’yle irtibat kurdular.

Sovyet hükümeti 28 Nisan gecesine kadar nükleer felaketle ilgili bilgileri olmadığını, sadece bir reaktörlerinin hasar gördüğünü bildirdi. Ancak bu çabalar fayda etmedi ve gerçek ortaya çıktı.

Felaketi tüm dünyadan gizlemeye çalışan hükümet, bir yandan da sebep olduğu sorunları çözmeye çalışıyordu.

Santraldeki yangın öncelikle su ile söndürülmeye çalışıldı. Daha sonra kum, kurşun ve nitrojen denendi ancak bütün bu çabalara rağmen yangınların sönmesi 2 haftayı buldu.

Çernobil Nükleer Kazası birçok ülkeyi etkileyen bir felakete dönüştü. Patlama sırasında açığa çıkan radyasyonun Hiroşima ve Nagasaki’de atılan bombalardan 100 kat daha etkili olduğu belirtildi.

Patlamadan hemen sonra 31 kişi hayatını kaybetti ancak felaketin etkilerinin uzun dönemde çok daha fazla olduğu, binlerce insanı etkilediği ve etkilemeye de devam edeceği biliniyor.